SİBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth), yani ince bağırsakta bakteri aşırı çoğalması, normalde sınırlı sayıda mikroorganizmanın bulunduğu ince bağırsakta bakterilerin sayıca artması ve dengenin bozulması durumudur. Bu tablo yalnızca sindirim rahatsızlığı oluşturmaz; aynı zamanda bağırsak ortamını, emilim süreçlerini ve bağışıklık sisteminin çalışma biçimini de etkileyebilir.

İnce bağırsak, besinlerin parçalanıp emildiği çok hassas bir bölgedir. Burada aşırı bakteri çoğalması olduğunda karbonhidrat fermentasyonu artar, gaz oluşur, safra asidi metabolizması etkilenebilir ve bazı besinlerin emilimi bozulabilir. Bu yüzden SİBO sadece “şişkinlik sorunu” değil; bazı kişilerde malabsorpsiyon, vitamin-mineral eksiklikleri ve uzun süreli bağırsak dengesizliği ile seyreden daha derin bir tablodur.

SİBO’nun en sık görülen belirtileri karında şişkinlik, gaz, karın ağrısı veya rahatsızlık hissi, ishal, kabızlık ya da dışkılama düzeninde dalgalanma şeklindedir. Özellikle yemeklerden sonra belirginleşen karın basıncı, fazla gaz ve bağırsakta huzursuzluk hissi klinikte sık karşılaşılan şikâyetler arasındadır.

Bunun yanında SİBO bazı kişilerde daha sistemik sonuçlara da uzanabilir. Besinlerin yeterince emilememesi halsizlik, kilo kaybı, yağlı dışkılama, B12 eksikliği veya diğer besinsel yetersizlikler ile ilişkilendirilebilir.

Sağlıklı bir bağırsakta mide asidi, bağırsak hareketleri, sindirim enzimleri, safra akışı, mukozal bağışıklık ve bağırsak bariyeri birlikte çalışarak ince bağırsakta aşırı bakteri birikimini engeller. Bu koruyucu mekanizmalardan biri bozulduğunda bakteriler ince bağırsakta daha kolay yerleşip çoğalabilir.

SİBO geliştiğinde bakteriler sindirilmemiş besinleri fermente ederek fazla gaz üretir; bu durum şişkinlik ve ağrıya yol açar. Ancak olay yalnızca gaz üretimiyle sınırlı değildir. Uzamış disbiyozis, bağırsak mukozasını etkileyerek lokal inflamasyonu artırabilir, bağırsak bariyerini zayıflatabilir ve bağırsak geçirgenliğinde artışla ilişkili olabilir. Bu “artmış bağırsak geçirgenliği” ya da halk arasındaki adıyla leaky gut, bağırsak içeriğindeki antijenlerin ve mikrobiyal ürünlerin bağışıklık sistemiyle daha fazla temas etmesine zemin hazırlayabilir. Artmış bağırsak geçirgenliğinin lokal ve sistemik immün aktivasyonu artırabildiği ve genetik yatkınlığı olan kişilerde bazı otoimmün süreçlerle ilişkili olabileceği gösterilmiştir.

İBS (İrritable Bowel Syndrome), yani İrritabl Bağırsak Sendromu, tekrarlayan karın ağrısı ile birlikte dışkılama düzeninde değişikliklerle seyreden, yaygın görülen bir bağırsak-boşaltım sistemi bozukluğudur. İBS’de şikâyetler gerçektir; ancak genellikle klasik görüntüleme veya rutin testlerde bağırsakta yapısal bir hasar saptanmaz. Bu nedenle İBS günümüzde daha çok bağırsak-beyin etkileşimi bozukluğu çerçevesinde değerlendirilir.

İBS tek tip bir hastalık değildir. Bazı kişilerde kabızlık ön plandayken, bazılarında ishal veya her ikisinin dönüşümlü olduğu bir tablo görülebilir. Şişkinlik, gaz, bağırsakta hassasiyet ve dışkılama sonrası tam rahatlayamama hissi de sık eşlik eder.

İBS’nin temel belirtileri karın ağrısı, kramp, dışkılama alışkanlığında değişiklik, kabızlık, ishal veya her ikisinin dönüşümlü görülmesi şeklindedir. Ağrı çoğu kişide dışkılama ile ilişkili olur; bazen dışkılama sonrası azalır, bazen de bağırsak hareketleriyle birlikte artabilir.

Bunlara ek olarak şişkinlik, fazla gaz, karında doluluk hissi, dışkıda mukus ve tam boşalamama hissi görülebilir. İBS günlük yaşam kalitesini belirgin şekilde etkileyebilir.

Burada SİBO önemli bir başlıktır. Çünkü araştırmalar, İBS tanısı alan kişilerde SİBO’nun sağlıklı bireylere göre daha sık görülebildiğini göstermiştir. Bazı meta-analizlerde İBS grubunda SİBO pozitifliğinin anlamlı biçimde daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Yani SİBO, İBS’nin önemli bir alt grubunda güçlü bir etken olabilir; fakat tüm İBS vakalarını tek başına açıklamaz.

Özellikle şişkinlik, yemekten sonra belirgin karın basıncı, gaz ve dışkılama düzensizliği olan bazı kişilerde SİBO ile İBS belirtileri neredeyse iç içe geçebilir. Bu nedenle klinikte bazı hastalarda İBS benzeri tabloyun altında SİBO bulunabilir; bazı hastalarda ise mikrobiyota değişimi, stres, bağırsak hassasiyeti ve hareket bozukluğu birlikte rol oynar.